![]()
LOCUTIONS
, EXPRESSIONS béarnaises
![]()
| Rappel : En
général l'accent tonique se place ... 1°) sur l'avant-dernière syllabe lorsque le mot est terminé par une voyelle 2°) sur la dernière lorsque le mot est terminé par une consonne . (les mots au pluriel suivent la règle du mot au singulier) |
|
|
A |
|
|
français / espagnol |
béarnais / gascon |
| A bientôt / Hasta pronto | A bèth-lèu ; dinc a bèth-lèu; a lèu |
| A bon compte / A buen precio | A bon conde |
| A bras le corps / Por la cintura | A brassacòs |
| A cause de / Por causa de | Prémor de; pr'amor de |
| A chaque instant A cada momento |
A tot viracodet; a tot pip-pap; d'ara en adès |
| A condition que A condición de que |
Mès que ; per tant que . |
| A côté de / Al lado de | Au ras de (ath arràs dans les vallées) |
| Afin de / Con el fin de | (en)tà avec l'infinitif / afin de chanter=entà cantar |
| Afin que Con el fin de que |
(en)tà que avec le subjonctif / afin que je chante= entà que canti |
| A foison Con profusión |
A fanègas; a pièlas |
| Agir à la légère Actuar a la ligera |
Har a la bambola |
| A la bonne
(franquette) A la buena de Dios |
Shens faiçonejar |
| A l'aise / Cómodo | Adaise (italien=adagio) |
| A l'écart / Apartado de | A despart ; estremat,ada |
| A la dérobée / A hurtadillas | A l'escampat |
| A la fois / A la vez | Au còp |
| A la longue A la larga; con el tiempo |
A sobras ; a la longa. |
| A la maison / En casa | A casa |
| A la minute même Al instante, en seguida |
Au moment quan. |
| A part / Aparte | Sonque |
| A la prochaine
(fois) Hasta la próxima (vez) |
Tà l'aute còp |
| A la queue-leu-leu En fila india, uno tras otro |
A coda-l'i-sega |
| A la suite / A continuación | Ad arron |
| A la
Saint-Glinglin Cuando las ranas críen pelos, nunca |
Tà l'an de la gratèra ; entà
Senta Miqueleta ; lo trenta de heurèr. Attendre jusqu'à la Saint-Glinglin = aténder dinc a la còcahava. |
| A la tombée
de la nuit Al anochecer |
A boca de nueit |
| A la va-vite / A la ligera | A copatroish ; a la
sorra-borra ; a la vira-cosseja ; a la corruda. a la trica-traca ; de horra-borra ; a còps de pè |
| A l'avenir En lo sucesivo; de ahora en adelante |
D'ara enlà |
| Aller à vive allure Marchar a paso firme |
Anà'n de pos ; anà'n a hum |
| A l'écart / Apartado | Estramat, ada; (a) despart |
| A l'envers / Al revés | De la part envèrsa |
| A l'instant / Al instante | Bitara; Adès |
| A l'insu A espaldas de detrás de |
A l'estujat, a l'esconut |
| A moins que / Al menos que | A mens que; sonque |
| A partir de / A partir de | A condar de; ençà (en venant vers ici) ; enlà (en partant) |
| A part soi Para sus adentros |
A si disent |
| A peu près / Más o menos | Haut e baish |
| A pleine bouche A boca llena |
A boca-tiranta |
| A point / En su punto | A talh |
| A propos / A propósito | A perpaus |
| Approchez-vous Acérquese |
Hètz ençà (hèt ennça) |
| Après coup / Después | Un còp hèit. |
| Après demain Pasado mañana |
Doman passat |
| Après-midi La tarde (por la tarde) |
Vrèspe ; soirée=vrespada (bréspado) |
| A quatre pattes A cuatro patas |
A grapas |
| Attendu que Visto que, puesto que, considerando que |
Puishque ; deu moment que ; vist que |
| A tout bout de champ A cada momento |
A tot vira-codet |
| A tout moment A todo momento |
A tot pip-pap |
| A travers / A través | Capvath |
| Au bout d'un moment Al cabo de un rato |
Au cap d'ua pausa |
| Au début / Al comienzo | Au pic de la dalha |
| Au-delà de / Más allá de | Delà |
| Au fond / En el fondo | Au hons (aw houns) |
| Au jugé A ojo de buen cubero |
A l'escadut |
| Au loin / A lo lejos | De clar en clar ; de quan en quan |
| Au Nord /En el norte Au Sud / En el sur Au Levant (est) / En el este Au Couchant (ouest) / En el oeste |
Cap-vath Cap-sus Cap-avant Cap-arrèr |
| Au point du
jour Al despuntar el alba |
A punta d'auba |
| Au ras de / Al ras de | A rasèr de |
| Au risque de / A riesgo de | A trucas de |
| Au secours / ¡Auxilio! | Ajuda ! Viahòra! |
| Aussi bien / Además | Autan plan |
| Aussi que
/ Tan…como |
Autan com |
| Aussitòt
/ En seguida |
Suu (sou) còp |
| Aussitôt dit,
aussitôt fait Dicho y hecho |
Tan lèu dit, hèit |
| Aussitôt que
/ Tan pronto |
Autanlèu com (que) |
| Autrefois /
Antaño, en otro tiempo |
Autes còps ; quauque còp; bèth temps; un còp èra; que i a èra |
| Aux alentours En los alrededores |
Peu torn ; a l'entorn |
| Avant-hier Antes de ayer, anteayer |
Davant ier (dabann yé) |
|
B |
|
| Bavard Charlatán, parlanchín, conversador |
Barlic-barlòc |
| Bien faire / Hacer bien | Har de plan |
| Bien que / Aunque | Ja que avec le
subjonctif ... ou per avec l'infinitif Ja que con el subjuntivo ... o per con el infinitivo |
| Bon gré, mal gré Por las buenas o por las malas |
Lèu o grèu |
| Bouder Poner mala cara |
Har lo mus |
| C | |
| Cahin-caha / Tal cual | Bardin-bardòc |
| C'est-à-dire / Es decir | Qu'ei a díser ; tant vau díser |
| Cela ne fait rien No es nada |
Aquò rai! |
| Cela va de soi Eso cae de su peso |
Que se'n va tot medish |
| Cela, celle, celui
Eso/aquello, ese/aquel/éste, el Esa/aquella/ésta, la |
Cela là-bas: aquerò Celle-là, là-bas: acera Celle-là: aquera Celle-ci: aquesta Celui-ci: aqueste Celui-là: aqueth Celui-là, là-bas: aceth |
| Celles de , ceux de Las de, los de |
Los de; las de |
| C'est bien / Está bien | Aquò qu'ei plan |
| C'est dommage Es una lásstima |
Qu'ei de dòu har |
| Chaque fois / Cada vez | Cada còp |
| Chaque jour / Cada día | Tot dia |
| Chez moi, chez nous En mi casa, en nuestra casa |
A noste |
| Combien de / Cuántas | Quantes; quantas |
| Comme cela
(ça) Como eso |
Atau |
| Comme ci, comme ça Regular, así así |
Atau-atau |
| Côte à côte / Lado a lado | De dret a dret |
| Couci-couça Así, así/Regular |
Carrin-carran |
| Coup de tête, de corne Cabezazo, cornada |
Hular; tumada |
| Coup de tonnerre Trueno |
Tonerrat; pet de rugle; pet de perigle |
| Courtiser
/ Cortejar |
Har vistas; har l'amor |
| D | |
| D'affilée De un tirón/seguidos/as |
De hiu |
| Dans combien de temps ? En cuánto tiempo ? |
en quant de temps ? |
| Dans un moment En un momento |
En ua pausa |
| Dans un premier temps En un primer momento |
En un purmèr temps. |
| De bric et de broc De aquí y de allí, de cualquier modo |
De tric e de trac |
| De bonne heure Temprano |
De d'òra, lèu |
| De bonne humeur De buen humor |
De campas |
| De ce
côté-ci /De este lado De ce côté-là/De ese lado |
Ençà Enlà |
| Dès ce moment Desde este momento |
A partir d'aqueth moment ; a comptar d'aqueth moment ; d'aqueth moment ençà ; despuish d'aqueth moment. |
| Décamper, fuir Levantar campamento, largarse, huir |
Tira's de pès |
| De façon à , de manière que De tal modo que, de manera que |
De mòdas |
| De fond en comble De arriba abajo, completamente |
De cap a hons |
| De l'autre
côté Del otro lado |
De l'aute costat (dé l'awté coustat) ; de l'aute part |
| De mal en pis De mal en peor |
De piri en sordeish |
| De la même façon De la misma manera |
(tot) parièr |
| De même que Lo mismo que |
Tot parièr com |
| De nos jours Actualmente |
Uei lo dia |
| De pied ferme A pie firme |
De pè-hrem |
| De temps à autre De vez en cuando |
De temps en quan |
| De temps en temps De tanto en tanto |
De quan en quan |
| De toutes ses forces Con todas sus fuerzas |
A trucamartèra ; a barrahòrt ; de hèr e de clau |
| De tout ordre En todo orden |
De tot escantilh; de tota traca |
| De travers / Torcido | De biscòrn |
| Depuis que / Desde que | Despuish que |
| Donner un coup de klaxon Tocar la bocina |
Dar un tutet |
| Dorénavant Desde ahora, en lo sucesivo |
D'ara enlà |
| Du coin de l'oeil De reojo |
De còrnaclin |
| Dit-il / Dijo | Ce digò |
| E | |
| Eh bien / Y bien | Alavetz; e ben |
| Éloignez-vous / Aléjese | Hètz enlà |
| En arrière / Hacia atrás | A l'endarrèr |
| En avant (de l'avant) Hacia adelante |
A l'endavant |
| En bas / Abajo | Au hons |
| En biais / Al bies | De biscòrn |
| En decà de / De ese lado | Deçà |
| En désordre / En desorden | A sorrolha-borrolha |
| En direction de En dirección a |
De cap a ; entà |
| En même temps Al mismo tiempo |
A mescla |
| En mettre un coup Hacer algo con ganas |
Da'n ua ahutada |
| En outre Además, por añadidura |
E que mei |
| En plusieurs fois En varias veces |
En mei d'un còp. |
| En un clin d'oeil En un abrir y cerrar de ojos |
En un virat de man |
| En une seule fois En una sola vez |
En un còp. |
| En tout cas / En todo caso | De tota manièra ; en tot cap |
| En vue de / En vista de | Entà |
| F | |
| Face à face Frente a frente |
Cap a cap |
| Faire
attention Prestar atención |
Avisa's; har atencion |
| Faire bon ménage Llevarse bien, hacer buenas migas |
Aviéne's |
| Faire face / Enfrentar | Har rampèu |
| Faire la gueule Poner mala cara |
Har lo mus |
| Faire semblant Fingir, similar |
Har com qui |
| Faux-jeton / Hipócrita | Caga-l'i-tot-doç |
| Fier à bras
/ Fanfarrón |
Matahèr |
| Filer doux No replicar, someterse |
Arrecar de dret |
| Fini (il est)/ (Él) terminó | Qu'ei arrequeder |
|
G - H - I - J - K |
|
| Il était une fois Había una vez |
Un còp erà: èra uncòp; per bèth còp |
| Il y a / hay Il y a un instant / hay un instante Il y a un bon moment /Hay un buen momento
|
Que i a Adès Que i a bèra pausa
|
| Il y a longtemps Hace tiempo |
Longtemps a; bèth temps a ; que i a luas (il y a des lunes) |
| Il y avait longtemps Hacía tiempo |
Bèth temps avè |
| Importance (sans..) Importancia (sin..) |
Aquò n'ei qu'arrós |
| Instant (à chaque) Instante (a cada) |
D'ara en adès |
| Instinct (suivre son..) Instinto (seguir su..) |
Seguir l'auruga |
| J'ai besoin de
/ Necesito… |
Que'm hè hrèita |
| Je t'en prie
/ Te ruego |
Tà't pregar |
| Je vous en prie
/ Le ruego |
Tà'vs pregar |
| Jusqu'à
/ Hasta |
Dinc a |
| L | |
| Là-bas
/ Allí |
Acerà |
| La plupart La mayoría |
La màger part |
| Laisser à l'abandon Dejar al abandono |
Decha aus arrats |
| Le moment favorable El momento favorable |
Lo parat |
| Le meilleur / El major | Lo (la) miélher |
| Le pire / El peor | Lo sordeish |
| Le plus grand El más grande |
Lo (la) magèr |
| Le plus mauvais El más malo |
Lo sordeish |
| Le plus petit El más pequeño |
lo menin |
| Les uns chez les
autres Unos en casa de otros |
Los uns ençò deus autes |
| Les on-dit / Se les dijo | Los disèrs |
| Les siens / Los suyos | Los de casa |
| M | |
| Maintes fois / Varias veces | Mantun(s) còp(s) ; mantuas vetz ; ua bèra tropa de còps. |
| Malgré / A pesar de | A maugrat |
| Malgré toi
/ A pesar de ti |
A maugrat de tu |
| Mauvaise humeur Mal humor |
Mau hum |
| Mettre en colère Estallar en cólera |
Esmalir |
| Moment fatal Momento fatal |
La malòra./lo mauparat. |
| N - O | |
| N'importe / No importa | N'importe: Sia çò qui sia N'importe qui : Qui que sia N'importe lequel, lesquels: Quau que sia, quau que sian n'importe où: On que sia N'importe quoi: Qué que sia N'importe quelle raison: A pausas e lausas |
| Non plus / Tampoco | Tanpòc |
| Nulle part En ninguna parte |
En lòc |
| Ou bien / O bien | O |
| Oui,
sûrement Sí, por supuesto |
Quiò (que òc) |
| Outre que Además de que |
Otra qui |
| P | |
| Parce que / Porque | Prémor que; pr'amor que; per ço que |
| Par hasard Por casualidad |
Per escàs; per escuns; a l'escadut |
| Par la force des choses Por las circunstancias |
fòrça-forçada. |
| Par moments Por momentos |
A pausas. |
| Pas du tout En absoluto, de ningún modo |
Briga |
| Passer outre Hacer caso omiso |
Pasar otra |
| Pêle-mêle En desorden, confuso |
Chorrolh-borrolh ; a mescla |
| Peu à peu / Poco a poco | Chic a chic |
| Peu ou prou / Poco o mucho | Chic o mic |
| Peut-être / Tal vez | Dilhèu; ihèu; bahida (j'espère) |
| Plusieurs fois Varias veces |
Mei d'un còp. |
| Porte-toi bien Cuidate |
Hè beròi ; sias hardit; porta't plan |
| Portez-vous bien Cuidense |
Hètz beròi; siatz hardit; portaz-ve plan |
| Pour ainsi dire Por así decir |
Tà díser; tant se vau díser. |
| Pour de bon De verdad, de veras, en serio |
A de bonas |
| Pour la énième fois Por enésima vez |
Peu ennau còp. |
| Pour le moment Por el momento Pour un moment Por un momento |
Per ara. Per ua pausa. |
| Pour tout dire En resumen |
Tad at tot díser |
| Prendre le relais Tomar el relevo, relevar |
Prenér la seguida |
| Presque / Casi | Com qui ditz |
| Q | |
| Quand même Sin embargo |
Totun |
| Quelque fois Alguna vez |
Quauque còp |
| Quelque grand qu'il soit Por grande que sea |
Per tan gran que sia |
| Quelque part En alguna parte |
En quauque lòc; endret |
| Que oui / Que sí | Quio (que òc) |
| Qui plus est Y lo que es más, y además |
Mei qu'aquò |
| Quoi que / Por más que | Qué que |
| R | |
| Retourner à
l'endroit Volver al lugar |
Virar a l'endret (lieu, maison, bureau, atelier etc..) |
| Retourner en arrière Retroceder |
Tornar-se'n a l'endarrèr |
| Réussit (tout lui..) En todo triunfa |
Tot que l'arrid |
| Ricanement Risa burlona |
Arrider de can |
| Rire aux éclats Reir a carcajadas |
Esclacassà's |
| S | |
| Sans doute / Sin duda | Bessè; autan plan |
| Se débarrasser de Desembarazaarse de |
Des-ha's de ; descarga's de |
| Se débrouiller;
s'en tirer Desembarazaarse de |
S'at virar |
| Se mettre en grève Hacer huelga |
Desatelar |
| Se mettre à l'abri, se retirer Refugiarse |
Aplega's |
| Se retirer (battre en
retraite) Retirarse |
Arreplega's |
| Sens dessus-dessous En desorden, patas para arriba |
De calhantoras |
| Si c'est / Si es | S'ei |
| Si fait / Si hecho | Si plan |
| Si j'avais su Si hubiera sabido |
S'avi sabut |
| Soi-disant Aparentemente |
Pretendut(uda) |
| Soi-même / Sí mismo | Si(se)-medish |
| Sur le champ Al instante, sobre la marcha |
Suu pic |
| Sur le déclin / En el ocaso | A la baishada |
| T | |
| Tandis que Mientras que |
Mentre qui; (en) tant qui |
| Tant pis Tanto peor, ¡Qué le vamos a hacer! |
Aquò rai ! |
| Tant que / Mientras | Tant qui |
| Tel que / Tal como | Tau com |
| Tellement que De tal modo que |
Tant..qui |
| Tourner autour Girar alrededor |
Arromerar |
| Tout à la
fois / De una vez Tous à la fois / Todos a la vez |
Tot au còp Tots au còp |
| Tout craché / Pintado | (Tot) menat, ada |
| Tout à l'heure Hace un rato |
En l'òra; en d'òra; totara |
| Tout de même Sin embargo, a pesar de todo |
Totun |
| Tout de suite Enseguida |
De tira |
| Tout doucement Muy suavemente |
Tot doç ; a plaser |
| Tout est en train de Todo está por |
Tot que's desapita |
| Tout net / Categóricamente | Tot natre |
| Trottiner / Corretear | Anar trepet-trepet |
| U | |
| Un coup de chance Un golpe de suerte |
Un còp d'escadença |
| Une fois de plus Una vez más |
Un còp mei ; un còp de mei. |
| Une fois que Una vez que |
Un còp que; un còp qui |
| Une fois pour toutes De una vez por todas |
Un còp a de bonas |
| Un jour sur
deux Dos por tres |
A dia passat |
| Un petit moment Un momentito |
Un momentòt |
| Un peu / Un poco | (un)drin;
pauc; (un)pòc; un chic; Un petit peu: Un drinét |
| V | |
| Vers / Hacia | De cap tà |
| Vers le bas / Hacia abajo | Tà capvath |
| Vers le haut / Hacia arriba | Tà capsus, de cap ensus |
| Vers ici / Hacia aquí | T'aci, ençà |
| Vers là-bas / Hacia allá | Enlà; tà delà |
| Vider la place Vaciar el lugar |
Vueitar lo pati |
| Vie quotidienne Vida diaria |
Vita vitanta |
| Vis-à-vis Frente a frente |
Cap e cap |
| Week-end Fin de semana |
Dimenjada (diményado) |
Au fait : un bon truc pour intégrer en douceur l'écriture du béarnais => préparez vos courses en béarnais