|
|
DICTONS BÉARNAIS |
![]()
[bases
du béarnais][grammaire][conjugaison][écriture]
[proverbes][sobriquets][phrases
courantes]
[le béarnais
au quotidien ] [patrimoine
général] [dictionnaire
franco-béarnais] [prénoms
béarnais ]
Il est fortement conseillé aux
débutants de commencer par
ICI
![]()
A la lua rossa ; arren non possa (A la lûo rousso; arré noun pousso)
- A la lune rousse, rien ne pousseBoha balaguèra ; madura milhoquère (Bouho balaguèro; maduro milhouquèro)
- Souffle, vent du sud fait mûrir le champ de maïsArc de sent-martin ; vau mielhér eth ser qu’eth matin (Arc dé sén-marti; baw miéyé ét sé qu'ét mati)
- Arc en ciel; vaut mieux le soir que le matinArcolan deu matin ; ploja shens fin (arcoula dou mati; plouyo chéns fi)
- Arc en ciel du matin; pluie sans finVent de bisa ; trauca dinc a la camisa (bén dé biso; trawco dïnc a la camiso)
- Vent de bise ; traverse jusqu'à la chemiseMontanha clara ; ploja totara (mountagno claro; plouyo toutaro)
- Montagne claire pluie pour bientôtMontanha clara ; Bordèu escur ; ploja de segur (mountagno claro; bourdèw éscu; plouyo dé ségu)
- Montagne claire(sud); Bordeaux obscur(ouest); pluie assuréeQuan lo vent arriba de la montanha ; ploja e gordanha
(quouan lou bén arribo dé la mountagno; plouyo et gourdanho )
- Quand le vent arrive de la montagne; pluie et mauvais tempsCèu anherin ; ploja en camin (cèw agnéri; plouyo én cami)
- Ciel moutonné; pluie en chemin
[On dit aussi en français: ciel moutonné et femme fardée sont de courte durée]Quan comença de plaver a mieidia ; ploja que i a per tot lo dia
(quouan couménça é plabé à miéydïo; plouyo qué i a pér tout dïo)
- Quand il commence à pleuvoir à midi; pluie partout, toute la journéeQuan lo gat e’s passa la pata per dessus l’aurelha ; ploja dessus l’arrea
(quouan lou gat é's passo la pato pér déssus l'awréillo; plouyo déssusl'arréo)
- Quan le chat se passe la patte par-dessus l'oreille; pluie dessus le dosQuan hè sorelh e qui plau ; las broishas hèn au horn ; e lo cohet marida sa hilha
(quouan hè souréy et qui plaw; las broutchos hèn aw hour; et lou couhét marida sa hillo)
- Quand il fait soleil et qu'il pleut; les sorcières sont au four et/ou le diable marie sa fillePloja e sou, vita deth pastor (Plouyo et sou, bito dét pastou)
- Pluie et soleil; vie de bergerArrajada blanca ; ploja non manca (Arrayado blanco ; plouyo noun manco)
- Rayonnement blanc pluie ne manqueLua quilhada , terra mulhada ; lua penuda , terra henuda
(lüo quillado, tèrro muillado; lüo pénudo, tèrro énudo)
- Lune quillée; terre mouillée; lune pendue, terre fendueQuan la lua cambia en bèth ; que plau lo quate e lo sèt
(Quouan la lüo cambia én bèt; qué plaw lou quouaté et lou sèt)
- Quand la lune change en beau; il pleut le quatre et le septSi la lua ei mashanta lo 25 ; que’n sera lo sheis ,lo ueit e lo vint
(Si la lüo éy machanto lou 25; qué'n séra lou chéis, lou ouéyt et lou bïn)
- Si la lune est méchante le 25; elle en sera le 6, le 8 et le 20Grossa aranha ; marca de ploja (grosso aragno; marca dé plouyo)
- Grosse araignée; marque de pluieQuan lo crapaut a la votz hauta ; qu’auram la ploja shens fauta
(quouan lou crapawt a la bous hawto; qu'awram la plouyo chéns fawta)
- Quand le crapaud a la voix haute; nous aurons la pluie sans fauteQuan la vaca e’s leca ; l’endoman arren non seca
(quouan la baco é's léca; l'éndouma arré noun séca)
- Quand la vache s lèche; le lendemain rien ne sècheVola , volamaria ; doman que hara bèth dia ; si ne vòs pas volar ; doman que plavera
(bòlo, bòlomarïo; douma qué hara bèt dïo; si né bòs pas boula, douma qué plabéra)
- Vole, coccinelle, demain il fera beau; si tu ne veux pas voler, demain il pleuvraSi lo hasan canta au so cochat ; bruma o ploja au so lhevat
(si lou haza canto aw sou couchat; brumo ou plouyo aw sou lyébat)
- Si le coq chante au soleil couchant; brume ou pluie au soleil levant
Variante montagnarde:Quan eth clèco canta ara velhada ; ploja segura ara nueitada
(quouan ét clècou canto ara béyado; plouyo séguro ara nouéytado)
- Quand le coq chante à la veillée; pluie assurée pour la nuitQuan la ploja hè esquirons ; aiga a pos (quouan la plouyo hè ésquirous; aygo a pous)
- Quand la pluie fait des grelots; eau en quantitéPloja a borradas ; ne’n caleré pas nada ; ploja menuda ; nada gota perduda
(Plouyo a bourrados, né'n caléré pas nado; plouyo ménudo, nado gouto pérdudo)
- Pluie et averse, il n'en faudrait aucune; pluie fine, aucune goutte de perduePer ua mesura de vent ; u sac de ploja (pér üo mésuro dé bén; u sac dé plouyo)
- Pour une mesure de vent; un sac de pluieAuba roja ; vent o ploja (awbo rouyo; bén ou plouyo)
- Aube rouge; vent ou pluieUei eths bohats ; doman eths pishats (ouéy éts bouhats; douma éts pichats)
- Aujourd'hui coups de vent; demain aversesLo vent d’Espanha, qu’ei com las putas ; qu’a tostemps set
(lou bén d'Espagno, qu'éy coum las putos; qu'a toustém sét)
- Le vent d'Espagne est comme les putes; il a toujours soifVent de capsus ; ploja dessus(bén dé capsus, plouyo déssus)
- Vent du sud; pluie dessusVent de capvath ; ploja suu cap (bén dé capbat; pouyo sou cap)
- Vent du nord; pluie sur la têteQuan eth gave plora ; vent o ploja (quouan ét gabé plouro; bén ou plouyo)
- Quand le gave pleure; vent ou pluieQuan lo pic au bosc piccaseja ; plau o venteja (quouan lou pic aw bòs picassèyo; plaw ou béntéyo)
- Quand le pic au bois s'active; pluie ou ventQuan canta lo corbas ; pren ta capa si te’n vas (quouan canto lou corbatch; prén ta capo si té'n bas)
- Quand le corbeau chante; prends ta cape si tu t'en vas
Quan la grua va capsus ; tot l’ivern qu’avem dessus ; Quan la grua va capvath ; tot l’ivern qu’avem passat
(quouan la grïo ba capsus; tout l'ibér qu'abém déssus; Quouan la grüo ba capbat; tout l'ibér qu'abém
passat)
- Quand la grue va vers le sud; nous avons tout l'hiver dessus;
Quand la grue va vers le nord; tout l'hiver est passéQuan la grua passa baish, devath l’ala qu’a lo glaç ; quan la grua passa haut ; devath l’ala qu’a lo caut
(quouan la grüo passo bach, débat l'alo qu'a lou glaç; qouan la grüo passa awt; bébat l'alo qu'a lou
cawt)
- Quand la grue passe bas, elle a la glace sous l'aile; quand la grue passe haut; elle a le chaud sous l'aileTonnèrra deu matin ; de ueit dias non a fin (qu’engorga lo molin)
(Tounè'ro dou mati; dé ouéyt dïos noun a fi (qu'engourgo lou mouli)
- Tonnerre du matin; dure huit jours sans fin ..ou..il engorge le moulinPloja deu matin ; s’estanga en camin (plouyo dou mati; s'estango én cami)
- Pluie du matin , s'arrête en cheminBaran dera lua ; que seca era lagua (baran déré lüo; qué séca éra laga)
- Halo de la lune sèche la mareQuan la bruma e segueish la plana ; viatjador , que pòdes partir en campanha
(quouan la brumo é séguéch la plano; biatyadou, qué podésparti én campagno)
- Quand la brume suit la plaine; voyageur, tu peux partir en campagneQuan la lua cambia en bèth ; tres dias après, pren lo capèth
(quouan la lüo cambio én bèt; trés dïos après , prén lou capèt)
- Quand la lune change en beau; trois jours après, prends le chapeauSeteme que s’emporta los ponts o que seca las honts
(sétémé qué s'émpourto lous pouns ou qué séca las oun)
- Septembre emporte les ponts ou sèche les fontaines
Octobre brumos ; ivèrn ruinos (ouctoubré brumous; ibèr ruinous)
- Octobre pluvieux; hiver ruineuxA Sent Martin ; l’ivèrn qu’ei en camin (a sén marti; l'ibèr qu'éy én cami)
- A Saint-Martin ; l'hiver est en chemin