accueil général sommaire béarnais

DICTONS  BÉARNAIS

   

[bases du béarnais][grammaire][conjugaison][écriture] [proverbes][sobriquets][phrases courantes
[le béarnais au quotidien ] [patrimoine général]  [dictionnaire franco-béarnais]  [prénoms béarnais
Il est fortement conseillé aux débutants de commencer par
ICI  

A la lua rossa ; arren non possa (A la lûo rousso; arré noun pousso)
- A la lune rousse, rien ne pousse

Boha balaguèra ; madura milhoquère (Bouho balaguèro; maduro milhouquèro)
- Souffle, vent du sud fait mûrir le champ de maïs

Arc de sent-martin ; vau mielhér eth ser qu’eth matin  (Arc dé sén-marti; baw miéyé ét sé qu'ét mati)
- Arc en ciel; vaut mieux le soir que le matin

Arcolan deu matin ; ploja shens fin  (arcoula dou mati; plouyo chéns fi)
- Arc en ciel du matin; pluie sans fin

Vent de bisa ; trauca dinc a la camisa (bén dé biso; trawco dïnc a la camiso)
- Vent de bise ; traverse jusqu'à la chemise

Montanha clara ; ploja totara  (mountagno claro; plouyo toutaro
- Montagne claire pluie pour bientôt

Montanha clara ; Bordèu escur ; ploja de segur  (mountagno claro; bourdèw éscu; plouyo dé ségu
- Montagne claire(sud); Bordeaux obscur(ouest); pluie assurée

Quan lo vent arriba de la montanha ; ploja e gordanha 
       (quouan lou bén arribo dé la mountagno; plouyo et gourdanho )  
- Quand le vent arrive de la montagne; pluie et mauvais temps

Cèu anherin ; ploja en camin (cèw agnéri; plouyo én cami)
- Ciel moutonné; pluie en chemin
    [On dit aussi en français: ciel moutonné et femme fardée sont de courte durée]

Quan comença de plaver a mieidia ; ploja que i  a per tot lo dia  
       (quouan couménça é plabé à miéydïo; plouyo qué i a pér tout dïo)
- Quand il commence à pleuvoir à midi; pluie partout, toute la journée


Quan lo gat e’s passa la pata per dessus l’aurelha ; ploja dessus l’arrea  
       (quouan lou gat é's passo la pato pér déssus l'awréillo; plouyo déssusl'arréo)
- Quan le chat se passe la patte par-dessus l'oreille; pluie dessus le dos

Quan hè sorelh e qui plau ; las broishas hèn au horn ; e lo cohet marida sa hilha  
       (quouan hè souréy et qui plaw; las broutchos hèn aw hour; et lou couhét marida sa hillo)
- Quand il fait soleil et qu'il pleut; les sorcières sont au four et/ou  le diable marie sa fille

Ploja e sou, vita deth pastor (Plouyo et sou, bito dét pastou)
- Pluie et soleil; vie de berger

Arrajada blanca ; ploja non manca  (Arrayado blanco ; plouyo noun manco)
- Rayonnement blanc pluie ne manque

Lua quilhada , terra mulhada ; lua penuda , terra henuda 
       (lüo quillado, tèrro muillado; lüo pénudo,  tèrro énudo)
- Lune quillée; terre mouillée; lune pendue, terre fendue

Quan la lua cambia en bèth ; que plau lo quate e lo sèt  
       (Quouan la lüo cambia én bèt; qué plaw lou quouaté et lou sèt)
- Quand la lune change en beau; il pleut le quatre et le sept


Si la lua ei mashanta lo 25 ; que’n sera lo sheis ,lo ueit e lo vint   
       (Si la lüo éy machanto lou 25; qué'n séra lou chéis, lou ouéyt et lou bïn)
- Si la lune est méchante le 25; elle en sera le 6, le 8 et le 20


Grossa aranha ; marca de ploja (grosso aragno; marca dé plouyo)
- Grosse araignée; marque de pluie

Quan lo crapaut a la votz hauta ; qu’auram la ploja shens fauta  
         (quouan lou crapawt a la bous hawto; qu'awram la plouyo chéns fawta)
- Quand le crapaud a la voix haute; nous aurons la pluie sans faute

Quan la vaca e’s leca ; l’endoman arren non seca  
       (quouan la baco é's léca; l'éndouma arré noun séca)
- Quand la vache s lèche; le lendemain rien ne sèche

Vola , volamaria ; doman que hara bèth dia ; si ne vòs pas volar ; doman  que plavera 
       (bòlo, bòlomarïo; douma qué hara bèt dïo; si né bòs pas boula, douma qué plabéra)
- Vole, coccinelle, demain il fera beau; si tu ne veux pas voler, demain il pleuvra

Si lo hasan canta au so cochat ; bruma o ploja au so lhevat  
       (si lou haza canto aw sou couchat; brumo ou plouyo aw sou lyébat)
- Si le coq chante au soleil couchant; brume ou pluie au soleil levant
Variante montagnarde:

Quan eth clèco canta ara velhada ; ploja segura ara nueitada  
      (quouan ét clècou canto ara béyado; plouyo séguro ara nouéytado)
- Quand le coq chante à la veillée; pluie assurée pour la nuit

Quan la ploja hè esquirons ; aiga a pos (quouan la plouyo hè ésquirous; aygo a pous
- Quand la pluie fait des grelots; eau en quantité

Ploja a borradas ; ne’n caleré pas nada ; ploja menuda ; nada gota perduda  
      (Plouyo a bourrados, né'n caléré pas nado; plouyo ménudo, nado gouto pérdudo)
- Pluie et averse, il n'en faudrait aucune; pluie fine, aucune goutte de perdue

Per ua mesura de vent ; u sac de ploja (pér üo mésuro dé bén; u sac dé plouyo
- Pour une mesure de vent; un sac de pluie

Auba roja ; vent o ploja  (awbo rouyo; bén ou plouyo)
- Aube rouge; vent ou pluie

Uei eths bohats ; doman eths pishats (ouéy éts bouhats; douma éts pichats)
- Aujourd'hui coups de vent; demain  averses

Lo vent d’Espanha, qu’ei com las putas ; qu’a tostemps set  
        (lou bén d'Espagno, qu'éy coum las putos; qu'a toustém sét)
- Le vent d'Espagne est comme les putes; il a toujours soif

Vent de capsus ; ploja dessus(bén dé capsus, plouyo déssus)
- Vent du sud; pluie dessus

Vent de capvath ; ploja suu cap  (bén dé capbat; pouyo sou cap)
- Vent du nord; pluie sur la tête

Quan eth gave plora ; vent o ploja  (quouan ét gabé plouro; bén ou plouyo)
- Quand le gave pleure; vent ou pluie

Quan lo pic au bosc piccaseja ; plau o venteja (quouan lou pic aw bòs picassèyo; plaw ou béntéyo)
- Quand le pic au bois s'active; pluie ou vent

Quan canta lo corbas ; pren ta capa si te’n vas  (quouan canto lou corbatch; prén ta capo si té'n bas)
- Quand le corbeau chante; prends ta cape si tu t'en vas

Quan la grua va capsus ; tot l’ivern qu’avem dessus ; Quan la grua va capvath ; tot l’ivern qu’avem passat  
      (quouan la grïo ba capsus; tout l'ibér qu'abém déssus; Quouan la grüo ba capbat; tout l'ibér qu'abém 
       passat
)
- Quand la grue va vers le sud; nous avons tout l'hiver dessus; 
   Quand la grue va vers le nord;  tout l'hiver est passé

Quan la grua passa baish, devath l’ala qu’a lo glaç ; quan la grua passa haut ; devath l’ala qu’a lo caut  
      (quouan la grüo passo bach, débat l'alo qu'a lou glaç; qouan la grüo passa awt; bébat l'alo qu'a lou 
       cawt
)
- Quand la grue passe bas, elle a la glace sous l'aile; quand la grue passe haut; elle a le chaud sous l'aile

Tonnèrra deu matin ; de ueit dias non a fin  (qu’engorga lo molin) 
           (Tounè'ro dou mati; dé ouéyt dïos noun a fi (qu'engourgo lou mouli)
- Tonnerre du matin; dure huit jours sans fin ..ou..il engorge le moulin 

Ploja deu matin ; s’estanga en camin (plouyo dou mati; s'estango én cami)
- Pluie du matin , s'arrête en chemin

Baran dera lua ; que seca era lagua (baran déré lüo; qué séca éra laga)
- Halo de la lune sèche la mare

Quan la bruma e segueish la plana ; viatjador , que pòdes partir en campanha  
         (quouan la brumo é séguéch la plano; biatyadou, qué podésparti én campagno)
- Quand la brume suit la plaine; voyageur, tu peux partir en campagne

Quan la lua cambia en bèth ; tres dias après, pren lo capèth 
         (quouan la lüo cambio én bèt; trés dïos après , prén lou capèt)
- Quand la lune change en beau; trois jours après, prends le chapeau

Seteme que s’emporta los ponts o que seca las honts  
        (sétémé qué s'émpourto lous pouns ou qué séca las oun)
- Septembre emporte les ponts ou sèche les fontaines
Octobre brumos ; ivèrn ruinos  (ouctoubré brumous; ibèr ruinous)
- Octobre pluvieux; hiver ruineux

A Sent Martin ; l’ivèrn qu’ei en camin (a sén marti; l'ibèr qu'éy én cami)
- A Saint-Martin ; l'hiver est en chemin
 

accueil hubert

marqueur eStat'Perso